thumbnail

RINGKASAN Crita Ramayana Kidang Kencana, Dongeng Kancil lan Bekicot, Dongeng Lelakone Gagak, Dongeng Singa lan Tikus, Lelabuhane Kalamarica, Dongeng Merak lan Kancil, Dongeng Baya lan Kancil


🌿 MATERI AJAR BASA JAWA KELAS VII

Cerita Ramayana "Kidang Kencana" lan Fabel-Fabel Pilihan


A. CRITA RAMAYANA "KIDANG KENCANA"

Ringkesan Cerita

Ing sawijining dina, Prabu Rahwana (Dasamuka) saka negara Alengka duwe karep ala arep andhustha (nyulik) Dewi Sinta sing dianggep titisan Widowati. Dhèwèké ngongkon Kala Marica, abdiné kang bisa malih wujud, supaya methukake Dewi Sinta. Wiwitané Kala Marica ora sarujuk amarga ngerti yèn Raden Rama iku satriya kang sekti mandraguna. Nanging sawisé dibujuk manèh, dhèwèké gelem.

Kala Marica banjur malih dadi kidang kencana (kijang emas) kang endah banget, uluné kuning emas mencorong. Kidang kencana nyedhaki papan panggonané Raden Rama, Dewi Sinta, lan Raden Lesmana ing wana Dhandhaka. Dewi Sinta kepéngin banget nyekel kidang mau lan njaluk tulung marang Raden Rama.

Raden Rama banjur mburu kidang kencana. Sadurungé lunga, dhèwèké ngeling-eling Raden Lesmana supaya ora ninggal Dewi Sinta. Kala Marica bisa ngapusi Rama, lan sawisé dipanah, dhèwèké jerit niru swarané Rama supaya Dewi Sinta ngira yèn Rama nandhang kacilakan.

Dewi Sinta banjur ngongkon Raden Lesmana supaya nulungi Rama. Lesmana ora gelem, nanging sawisé dituduh ora prayoga, dhèwèké banjur nggawé garis rajahan kanggo nglindhungi Dewi Sinta, banjur lunga. Sawisé Lesmana lunga, Rahwana malih dadi brahmana tuwa lan kasil nyulik Dewi Sinta sing metu saka garis rajahan.

Kala Marica tilar donya (nemahi pralaya) dipanah Raden Rama.


Paraga lan Watake

ParagaWatak
Prabu Rahwanaala, serakah, kumawani, licik
Kala Maricabekti, setya, wicaksana (ing wiwitan)
Raden Ramasatriya, gagah, tresna marang garwa
Dewi Sintasetya, nanging gampang kepéncut
Raden Lesmanawaspada, jatimulya (duwe rasa batine dhuwur)

Piwulang / Amanat

  1. Aja gampang kepengin marang barang kang durung diweruhi.

  2. Kudu sabar lan ora gampang ngandel marang penggodha.

  3. Ngrungokaké pituturé wong kang luwih weruh iku penting.

  4. Saben tumindak ala bakal ana akibaté.


Glosarium

TembungTegese
Andhusthanyulik
Kidang kencanakijang emas
Jatimulyarasa batin kang luhur, bisaa ngrasaké bebaya
Rajahgambar utawa garis kang duwé kekuwatan gaib
Nemahi pralayanemoni pati, tilar donya

B. DONGENG "KANCIL LAN BEKICOT"

Ringkesan Cerita

Kancil sing sombong nantang Bekicot lomba mlayu. Bekicot saguh, nanging minta dalan lomba liwat sawah lan alas. Kancil mlayu banter, nanging saben tekan patemonan wis ana Bekicot liya sing nunggu. Jebul Bekicot wis nyiyapaké kancané ing saben patemonan. Kancil kesel lan ngakoni kekalahane.


Piwulang / Amanat

  1. Aja ngremehake wong liya senajan katon cilik.

  2. Kecerdikan iku luwih penting tinimbang kekuatan.

  3. Sing sabar lan alon-alon uga bisa menang.


C. DONGENG "LELAKONE GAGAK"

Ringkesan Cerita

Gagak kepengin dadi kaya Merak sing duwé wulu endah. Dhèwèké banjur ngumpulaké wulu-wulu Merak sing tiba ing lemah banjur ditempelaké ing awaké. Gagak rumangsa paling ayu lan pamer marang kanca-kancané. Nanging, wulu-wulu tempelan mau dicolot déning Merak. Gagak kelangan wulu asli lan wulu tempelan, banjur diusir. Akhiré Gagak sinau yèn saben kewan duwé kaluwihan dhéwé-dhéwé.


Paraga lan Watake

ParagaWatak
Gagaksombong, seneng pamer, ora rumangsa
Merakkanthi wicaksana menehi piwulang

Piwulang / Amanat

  1. Saben wong duwé kaluwihan dhéwé-dhéwé.

  2. Aja ngoyak-oyak barang kang dudu duweké dhéwé.

  3. Syukuri apa kang wis diparingaké déning Gusti.


D. DONGENG "SINGA LAN TIKUS"

Ringkesan Cerita

Singa lagi turu ing sangisoré wit. Tikus ora sengaja mlaku ing awaké Singa nganti Singa tangi lan nesu. Dhèwèké arep mangan Tikus. Tikus njaluk ngapura lan janji yèn bakal nulungi Singa ing tembé.

Ora let suwé, Singa kejiret jaring buron (pemburu). Tikus krungu swarané Singa nggresah. Tikus banjur nggegit jaring mau nganti tugel. Singa bisa ucul lan matur nuwun marang Tikus.


Paraga lan Watake

ParagaWatak
Singagagah, pangapura
Tikuscilik nanging setya lan nulungi

Piwulang / Amanat

  1. Aja ngremehake wong cilik, merga saben wong duwé kabecikan.

  2. Tulung-tinulung iku kudu tanpa pamrih.

  3. Janji kudu ditepati.


E. CRITA RAMAYANA "LELABUHANE KALA MARICA"

Ringkesan Cerita

Rahwana duwe karep andhustha Dewi Sinta, garwané Raden Rama. Dhèwèké ngongkon Kala Marica nulungi. Wiwitané Kala Marica ora sarujuk amarga ngerti kekuwatané Rama, nanging sawisé dibujuk déning adhiné Rahwana, Sarpakenaka, dhèwèké gelem.

Kala Marica saguh nglakoni dhawuh sanajan ngerti yèn dhèwèké bakal nemahi pati. Dhèwèké malih dadi kidang kencana. Kanthi taktik licik, dhèwèké bisa misahaké Rama saka Sinta. Kala Marica dipanah déning Rama lan tilar donya, nanging sadurungé mati dhèwèké jerit niru swarané Rama. Rahwana banjur malih dadi brahmana tuwa lan kasil nyulik Sinta.

"Lelabuhan" tegesé pengorbanan utawa dedikasi. Kala Marica milih mati ing tangan satriya tinimbang urip ngabdi marang raja kang ala.


Paraga lan Watake

ParagaWatak
Kala Maricabekti, wicaksana, gelem berkorban
Sarpakenakalicik, pinter mbujuk
Rahwanaangkara murka, kumawani

Piwulang / Amanat

  1. Kala-kala kita kudu berkorban kanggo kabecikan.

  2. Lelucon kang ala bakal ngrusak awaké dhéwé.

  3. Luwih becik mati ing tangan wong adil tinimbang ngabdi marang panguwasa kang ala.


Glosarium

TembungTegese
Lelabuhanpengorbanan, dedikasi
Kalamaricajeneng raksasa, abdiné Rahwana
Andhusthanyulik

F. DONGENG "MERAK LAN KANCIL"

Ringkesan Cerita

Kancil iri marang wuluné Merak kang endah. Dhèwèké kepengin duwé wulu kaya Merak. Merak wis ngeling-eling yèn saben kewan wis ginaris dhéwé-dhéwé. Nanging Kancil tetep meksa. Kancil ngumpulaké wulu-wulu Merak sing tiba lan dipasang ing awaké. Sawisé rampung, Kancil rumangsa paling ayu. Nanging Merak ngelingaké yèn wulu-wulu kuwi mung templekan lan bakal ngebot-eboti awaké. Kancil ora nggagas, malah pamer.

Pungkasan cerita, Kancil kesel amarga wulu-wulu mau abot lan akiré dicopot.


Paraga lan Watake

ParagaWatak
Kanciliri, kepéngin dadi kaya wong liya
Merakwicaksana, sabar, welas asih

Piwulang / Amanat

  1. Aja iri marang kaluwihané wong liya.

  2. Syukuri apa kang wis diparingaké déning Gusti.

  3. Saben makhluk duwé kaluwihan dhéwé-dhéwé.


G. DONGENG "BAYA LAN KANCIL"

Ringkesan Cerita

Kancil lagi mlaku-mlaku ing pinggir kali lan kepengin nyabrang. Dhèwèké weruh ana Baya kang nunggu ing kali. Banjur Kancil duwé gagasan. Dhèwèké ngandika marang Baya yèn dhèwèké diutus Raja supaya ngetung cacahé Baya ing kali kuwi. Kancil ngajak para Baya supaya baris saka pinggir tekan pinggir.

Para Baya padha baris. Kancil banjur mlumpat saka Baya siji menyang Baya sijiné nganti tekan pinggir. Sawisé tekan pinggir, Kancil ngucap, "Hé Baya, matur nuwun!" banjur mlayu.


Paraga lan Watake

ParagaWatak
Kancilcerdik, pinter, ora gampang pasrah
Bayabodho, gampang ketipu

Piwulang / Amanat

  1. Sakabehing masalah mesthi ana dalané sarana kecerdikan.

  2. Aja gampang percaya marang wong liya.

  3. Kudu wani lan pinter nalika ngadhepi bebaya.


Glosarium

TembungTegese
Ngeridhunggoda
Cerdikpinter, ora gampang diapusi
Barisjejer

 VERSI BAHASA INDONESIA

📖 MATERI AJAR – CERITA RAMAYANA DAN DONGENG FABEL


A. CRITA RAMAYANA "KIDANG KENCANA" (Kijang Emas)

Ringkasan Cerita

Prabu Rahwana (Dasamuka) dari Kerajaan Alengka berniat jahat menculik Dewi Sinta yang dianggap sebagai titisan Widowati. Ia memerintahkan abdinya, Kala Marica, yang bisa berubah wujud, untuk mendekati Dewi Sinta. Awalnya Kala Marica menolak karena tahu kesaktian Raden Rama, tetapi akhirnya ia bersedia.

Kala Marica berubah menjadi kijang emas (kidang kencana) yang sangat indah, bulunya kuning keemasan berkilau. Ia mendekati tempat Raden Rama, Dewi Sinta, dan Raden Lesmana di Hutan Dhandaka. Dewi Sinta tertarik dan ingin menangkap kijang itu, lalu meminta Raden Rama mengejarnya.

Sebelum pergi, Rama berpesan kepada Lesmana agar tidak meninggalkan Sinta. Kala Marica berhasil menipu Rama. Ketika dipanah, ia berteriak meniru suara Rama sehingga Sinta mengira suaminya dalam bahaya. Sinta menyuruh Lesmana menolong, namun Lesmana awalnya menolak. Setelah dituduh berbuat tidak baik, Lesmana membuat garis pelindung (rajah) di sekitar Sinta lalu pergi. Setelah Lesmana pergi, Rahwana menyamar sebagai brahmana tua dan berhasil menculik Sinta yang keluar dari garis pelindung. Kala Marica tewas (nemahi pralaya) terkena panah Rama.

Tokoh dan Watak

TokohWatak
Prabu Rahwanajahat, serakah, sombong, licik
Kala Maricasetia, bijaksana (awalnya), rela berkorban
Raden Ramakesatria, gagah, penyayang
Dewi Sintasetia, tetapi mudah tergoda
Raden Lesmanawaspada, memiliki keistimewaan batin (jatimulya)

Pesan Moral / Amanat

  1. Jangan mudah tergiur oleh sesuatu yang belum diketahui asal-usulnya.

  2. Bersabarlah dan jangan mudah percaya pada bujukan.

  3. Dengarkanlah nasihat orang yang lebih tahu.

  4. Setiap perbuatan jahat akan berbuah kesengsaraan.

Glosarium

KataArti
Andhusthamenculik
Kidang kencanakijang emas
Jatimulyakeistimewaan batin, bisa merasakan bahaya
Rajahgambar/garis berkekuatan gaib untuk pelindung
Nemahi pralayamenemui ajal, meninggal

B. DONGENG "KANCIL DAN BEKICOT"

Ringkasan Cerita

Kancil yang sombong menantang Bekicot lomba lari. Bekicot menerima tantangan, tetapi meminta jalur lomba melewati sawah dan hutan. Kancil berlari cepat, tetapi setiap kali sampai di pertemuan jalan, sudah ada Bekicot lain yang menunggu. Ternyata Bekicot telah menyiapkan teman-temannya di setiap persimpangan. Kancil akhirnya kelelahan dan mengakui kekalahannya.

Tokoh dan Watak

TokohWatak
Kancilsombong, suka meremehkan
Bekicotcerdik, sabar, tidak mudah terprovokasi

Pesan Moral

  1. Jangan meremehkan orang lain meskipun tampak kecil dan lemah.

  2. Kecerdikan lebih penting daripada kekuatan fisik.

  3. Kesabaran dan kerja sama dapat mengalahkan kesombongan.


C. DONGENG "LELAKONE GAGAK" (Perjalanan Gagak)

Ringkasan Cerita

Gagak ingin menjadi seperti Merak yang memiliki bulu indah. Ia mengumpulkan bulu-bulu Merak yang rontok di tanah lalu menempelkannya di tubuhnya. Gagak merasa menjadi hewan paling cantik dan ingin memamerkannya. Namun, bulu-bulu tempelan itu dicopot oleh Merak. Gagak kehilangan bulu asli maupun bulu tempelan, lalu diusir. Akhirnya Gagak belajar bahwa setiap hewan memiliki kelebihan masing-masing.

Tokoh dan Watak

TokohWatak
Gagaksombong, suka pamer, tidak bersyukur
Merakbijaksana, sabar, suka menolong

Pesan Moral

  1. Setiap orang memiliki kelebihan dan kekurangan masing-masing.

  2. Jangan mengingini milik orang lain.

  3. Bersyukurlah atas apa yang telah diberikan Tuhan.


D. DONGENG "SINGA DAN TIKUS"

Ringkasan Cerita

Seekor Singa sedang tidur di bawah pohon. Tikus tidak sengaja berjalan di tubuh Singa sehingga Singa terbangun dan marah. Ia hendak memakan Tikus. Tikus memohon ampun dan berjanji akan menolong Singa di kemudian hari. Singa tertawa, tetapi akhirnya melepaskan Tikus.

Tidak lama kemudian, Singa terjerat jaring pemburu. Tikus mendengar suara Singa mengerang kesakitan. Tikus lalu menggigit jaring tersebut hingga putus. Singa dapat bebas dan berterima kasih kepada Tikus.

Tokoh dan Watak

TokohWatak
Singagagah, pemaaf
Tikuskecil namun setia dan suka menolong

Pesan Moral

  1. Jangan meremehkan orang kecil, karena setiap orang memiliki kebaikan tersendiri.

  2. Tolong-menolong harus dilakukan tanpa pamrih.

  3. Janji harus ditepati.


E. CRITA RAMAYANA "LELABUHANE KALA MARICA" (Kematian Kala Marica)

Ringkasan Cerita

Rahwana berniat menculik Dewi Sinta. Ia meminta bantuan Kala Marica. Awalnya Kala Marica menolak karena mengetahui kesaktian Raden Rama, tetapi setelah dibujuk oleh adik Rahwana, Sarpakenaka, ia akhirnya bersedia.

Kala Marica tahu bahwa ia akan mati. Ia lebih memilih mati di tangan seorang kesatria daripada hidup mengabdi pada raja yang jahat. Ia berubah menjadi kijang emas dan berhasil memisahkan Rama dari Sinta dengan tipu muslihat. Kala Marica terkena panah Rama dan tewas, tetapi sebelum mati ia berteriak meniru suara Rama. Rahwana menyamar sebagai brahmana tua dan menculik Sinta.

"Lelabuhan" berarti pengorbanan atau dedikasi.

Tokoh dan Watak

TokohWatak
Kala Maricasetia, bijaksana, rela berkorban
Sarpakenakalicik, pandai membujuk
Rahwanaangkara murka, sombong

Pesan Moral

  1. Terkadang kita harus berkorban untuk kebaikan yang lebih besar.

  2. Tipu daya yang jahat akan berakibat buruk bagi diri sendiri.

  3. Lebih baik mati di tangan orang yang adil daripada hidup mengabdi pada penguasa yang jahat.

Glosarium

KataArti
Lelabuhanpengorbanan, dedikasi
Kalamaricanama raksasa, abdi Rahwana
Andhusthamenculik

F. DONGENG "MERAK DAN KANCIL"

Ringkasan Cerita

Kancil iri melihat bulu Merak yang indah. Ia ingin memiliki bulu seperti Merak. Merak telah mengingatkan bahwa setiap hewan sudah ditakdirkan berbeda-beda. Namun Kancil tetap memaksa. Kancil mengumpulkan bulu-bulu Merak yang rontok lalu menempelkannya di tubuhnya. Setelah selesai, Kancil merasa menjadi hewan paling cantik. Merak mengingatkan bahwa bulu-bulu itu hanya tempelan dan akan memberatkan tubuhnya. Kancil tidak menghiraukan, malah ingin memamerkan diri.

Akhirnya Kancil kelelahan karena bulu-bulu tempelan itu berat dan ia melepasnya.

Tokoh dan Watak

TokohWatak
Kanciliri hati, tidak bersyukur
Merakbijaksana, sabar, penyayang

Pesan Moral

  1. Jangan iri terhadap kelebihan orang lain.

  2. Bersyukurlah atas anugerah Tuhan yang telah diberikan kepada kita.

  3. Setiap makhluk memiliki keistimewaan masing-masing.


G. DONGENG "BUAYA DAN KANCIL"

Ringkasan Cerita

Kancil sedang berjalan di tepi sungai dan ingin menyeberang. Ia melihat ada Buaya yang mengintai di sungai. Kancil lalu mendapatkan ide. Ia berkata kepada Buaya bahwa ia diutus raja untuk menghitung jumlah Buaya di sungai itu. Kancil mengajak Buaya-buaya untuk berbaris dari tepi satu ke tepi lainnya.

Para Buaya pun berbaris. Kancil lalu melompat dari satu Buaya ke Buaya lainnya hingga sampai ke seberang. Setelah tiba di tepi seberang, Kancil berkata, "Hai Buaya, terima kasih!" lalu berlari.

Tokoh dan Watak

TokohWatak
Kancilcerdik, pintar, tidak mudah menyerah
Buayabodoh, mudah ditipu

Pesan Moral

  1. Setiap masalah pasti ada jalan keluarnya melalui kecerdikan.

  2. Jangan mudah percaya pada orang yang baru dikenal.

  3. Berani dan pintar dalam menghadapi bahaya.

Glosarium

KataArti
Ngeridhumenggoda, memancing
Cerdikpintar, tidak mudah tertipu
Barisberjajar, berderet

Subscribe by Email

Follow Updates Articles from This Blog via Email

No Comments